Công nghệ chiến lược: Nhà nước có thể tài trợ 100%, chuyên gia được trả tới 300 triệu đồng/tháng

Cơ chế tài chính mới đối với nhiệm vụ nghiên cứu và phát triển công nghệ chiến lược được quy định tại Thông tư 49/2026/TT-BKHCN của Bộ Khoa học và Công nghệ, ban hành ngày 1/8/2026.

Theo thông tin từ Bộ Khoa học và Công nghệ và Quỹ Phát triển khoa học và công nghệ Quốc gia (NAFOSTED), một trong những thay đổi đáng chú ý là ngân sách nhà nước có thể hỗ trợ tối đa 100% kinh phí đối với các nhiệm vụ do Nhà nước đặt hàng nhằm phát triển công nghệ lõi, công nghệ nền tảng, công nghệ có ý nghĩa đặc biệt đối với tự chủ công nghệ quốc gia, an ninh, quốc phòng hoặc những nhiệm vụ có mức độ rủi ro cao.

Đối với các sản phẩm công nghệ chiến lược đã có khả năng ứng dụng, chuyển giao hoặc thương mại hóa, mức hỗ trợ từ ngân sách nhà nước tối đa là 70%, phần còn lại được huy động từ doanh nghiệp và các nguồn kinh phí hợp pháp khác.

Cách tiếp cận này cho thấy sự thay đổi đáng kể trong tư duy phân bổ nguồn lực. Thay vì chỉ kiểm soát chặt chẽ từng khoản chi ngay từ đầu, cơ chế mới hướng tới việc Nhà nước chia sẻ rủi ro ở những giai đoạn khó khăn nhất của quá trình nghiên cứu, đồng thời khuyến khích khu vực doanh nghiệp tham gia sâu hơn khi công nghệ tiến gần tới khả năng ứng dụng và thương mại hóa.

Cơ chế mới còn cho phép quản lý kinh phí theo gói công việc, mốc đánh giá và kết quả đầu ra, đồng thời trao quyền tự chủ cao hơn cho tổ chức thực hiện.

Một trong những nội dung thu hút sự quan tâm lớn là mức thù lao tối đa 300 triệu đồng/tháng dành cho Tổng công trình sư tham gia các nhiệm vụ công nghệ chiến lược.

Theo NAFOSTED, mức này được đưa ra trên cơ sở tham chiếu kinh nghiệm quốc tế và đã được điều chỉnh theo điều kiện Việt Nam.

Giám đốc NAFOSTED Đào Ngọc Chiến cho biết mức 300 triệu đồng/tháng được tham chiếu với mức chi trả của A*STAR Singapore, sau đó điều chỉnh theo sức mua tương đương giữa hai quốc gia và tính đến sự khan hiếm của nguồn nhân lực trình độ cao.

Theo cơ chế được quy định, mức trần thù lao được phân theo vị trí và trách nhiệm. Tổng công trình sư có mức tối đa 300 triệu đồng/tháng; chủ nhiệm nhiệm vụ tối đa 150 triệu đồng/tháng; các thành viên chính, thành viên thực hiện và lực lượng kỹ thuật, hỗ trợ được áp dụng những mức trần tương ứng với vai trò đảm nhiệm.

Điều đáng lưu ý là 300 triệu đồng/tháng chỉ là mức trần để lập, thẩm định và phê duyệt dự toán, không đồng nghĩa mọi Tổng công trình sư đều mặc nhiên nhận mức này. Thù lao thực tế phải căn cứ vào tính chất công việc, năng lực cá nhân, thời gian tham gia, trách nhiệm và yêu cầu đối với sản phẩm đầu ra.

Nói cách khác, chính sách không đơn thuần là tăng thu nhập cho nhà khoa học, mà hướng tới việc xây dựng một cơ chế đãi ngộ đủ sức cạnh tranh để thu hút những nhân lực đặc biệt khan hiếm vào những lĩnh vực có ý nghĩa chiến lược.

Một điểm đáng chú ý khác là cơ chế mới không giới hạn nguồn lực chuyên gia trong phạm vi nhân sự hiện có.

Các nhiệm vụ công nghệ chiến lược có thể thuê chuyên gia trong nước và quốc tế theo cơ chế thị trường. Mức thuê trong trường hợp thông thường có thể lên tới 150 triệu đồng/tháng; trường hợp đặc biệt có thể lên tới 300 triệu đồng/tháng, nếu được thuyết minh rõ về sự cần thiết, hiệu quả và khả năng cân đối kinh phí.

Mức thuê được xem xét dựa trên yêu cầu chuyên môn, phạm vi công việc, trình độ, kinh nghiệm, thời gian tham gia, mặt bằng giá thị trường và thông lệ quốc tế.

Đây được xem là một trong những điểm then chốt nếu Việt Nam muốn thu hút nguồn lực chất lượng cao từ bên ngoài. Với những lĩnh vực công nghệ mới mà trong nước chưa có đủ chuyên gia, việc có thể thuê nhân lực quốc tế theo cơ chế linh hoạt sẽ giúp các nhóm nghiên cứu tiếp cận nhanh hơn với tri thức, kinh nghiệm và mạng lưới công nghệ toàn cầu.

Điểm đáng chú ý nhất của Thông tư 49 không nằm ở con số 300 triệu đồng, mà ở sự thay đổi trong cách Nhà nước quản lý nguồn lực dành cho nghiên cứu và phát triển.

Theo NAFOSTED, cơ chế mới chuyển từ quản lý chủ yếu dựa trên đầu vào và thủ tục sang đầu tư theo kết quả. Các nhiệm vụ được chia thành từng gói công việc, xác định rõ mục tiêu, phạm vi, sản phẩm đầu ra, kinh phí, người chịu trách nhiệm và thời gian thực hiện.

Cùng với đó là sự chuyển dịch từ kiểm soát thủ tục sang quản trị theo các mốc đánh giá; từ tiền kiểm sang tăng quyền tự chủ đi đôi với hậu kiểm và trách nhiệm giải trình.

Cơ chế này cũng chấp nhận những rủi ro khách quan vốn có của hoạt động nghiên cứu và phát triển. Đây là điểm khác biệt quan trọng, bởi nghiên cứu công nghệ càng mới, càng có tính đột phá thì mức độ bất định càng lớn.

Tuy nhiên, chấp nhận rủi ro khoa học không đồng nghĩa với buông lỏng quản lý. Theo lãnh đạo NAFOSTED, việc thực hiện nhiệm vụ được theo dõi trên nền tảng số quốc gia, các tổ chức chủ trì phải cập nhật tình hình và kết quả thực hiện, qua đó tăng khả năng giám sát và đánh giá tính khả thi của từng nhiệm vụ.

Cơ chế tài chính mới được đặt trong bối cảnh Việt Nam đang thúc đẩy mạnh mẽ phát triển các công nghệ chiến lược, trí tuệ nhân tạo, hạ tầng số và công nghiệp công nghệ số. Bộ Khoa học và Công nghệ đang tập trung hoàn thiện thể chế, phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, trong đó công nghệ chiến lược là một trọng tâm.

Trước khi Thông tư 49 được ban hành, NAFOSTED từng công bố dự thảo cơ chế tài chính với đề xuất mức thu nhập tối đa 300 triệu đồng/tháng cho Tổng công trình sư. Tại thời điểm đó, cơ quan này nhấn mạnh mục tiêu tạo ra cơ chế đủ sức thu hút nhân tài, làm chủ công nghệ lõi và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.

Cùng với chính sách đãi ngộ, Việt Nam cũng đang triển khai các chương trình phát triển nguồn nhân lực công nghệ chiến lược. Một trong những mục tiêu được công bố là đào tạo 1.500 nhân lực xuất sắc ở nước ngoài trong các lĩnh vực công nghệ chiến lược.

Như vậy, từ cơ chế tài chính, chính sách thu hút nhân tài đến đào tạo nguồn nhân lực, một hệ sinh thái hỗ trợ công nghệ chiến lược đang từng bước được hình thành.

Một công nghệ chiến lược không thể hình thành chỉ bằng việc cấp kinh phí cho một phòng thí nghiệm hay trả lương cao cho một nhóm chuyên gia. Để biến nghiên cứu thành năng lực công nghệ quốc gia, cần một chuỗi liên kết từ nghiên cứu, thử nghiệm, hoàn thiện công nghệ đến sản phẩm, chuyển giao và thương mại hóa.

Việc Nhà nước sẵn sàng hỗ trợ tới 100% đối với những nhiệm vụ đặc biệt có thể được nhìn nhận như một hình thức chia sẻ rủi ro trong những lĩnh vực mà thị trường khó có thể tự mình gánh chịu toàn bộ chi phí ban đầu. Ngược lại, khi công nghệ đã tiến gần tới khả năng ứng dụng và thương mại hóa, tỷ lệ ngân sách giảm xuống và vai trò của doanh nghiệp được nâng lên.

Nếu được triển khai hiệu quả, cách tiếp cận này có thể tạo ra một vòng tuần hoàn mới: Nhà nước đầu tư cho những khâu rủi ro nhất - nhà khoa học tạo ra công nghệ - doanh nghiệp tham gia hoàn thiện và thương mại hóa - thị trường tạo nguồn lực quay trở lại cho đổi mới sáng tạo.

Đằng sau mức trần 300 triệu đồng/tháng vì thế không chỉ là câu chuyện về thu nhập của một vị trí chuyên môn. Đó là thông điệp về việc Việt Nam sẵn sàng dành nguồn lực lớn hơn cho những con người có khả năng giải quyết các bài toán công nghệ mang tính chiến lược.

Trong cuộc cạnh tranh công nghệ toàn cầu, lợi thế không chỉ nằm ở nguồn vốn hay hạ tầng, mà ngày càng phụ thuộc vào khả năng sở hữu tri thức, làm chủ công nghệ lõi và biến tri thức thành sản phẩm có giá trị. Cơ chế tài chính mới đang đặt cược vào chính năng lực ấy.

PV