Chuyển đổi số: Nhiều nơi thất bại vì tập trung vào phần "số" nhiều hơn phần "chuyển đổi"

Chiều 27/8, tại hội nghị tập huấn chuyên đề về ứng dụng trí tuệ nhân tạo và phát triển kinh tế số của Thành phố năm 2026 do Thành ủy Hà Nội tổ chức, PGS.TS Tạ Hải Tùng - Phó Giám đốc Đại học Bách khoa Hà Nội - đã trình bày chuyên đề "Một số vấn đề trọng tâm trong phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số".

Dẫn câu chuyện về một công ty nhỏ của Hà Lan trở thành tâm điểm cạnh tranh công nghệ toàn cầu, PGS.TS Tạ Hải Tùng cho biết chỉ trong 7 năm, công ty này từ chỗ chưa có lợi nhuận đã vươn lên thành công ty lớn nhất thế giới - minh chứng cho việc khoa học, công nghệ có thể đi lên từ nghiên cứu cơ bản.

Ông cho rằng để phát triển một sản phẩm công nghệ cần trải qua 5 bước, trong đó nghiên cứu cơ bản luôn là khâu khó nhất và không phải quốc gia nào cũng sẵn sàng đầu tư - tỷ lệ đầu tư cho nghiên cứu cơ bản ở hầu hết các nước đều không cao. Trong khi đó, đổi mới sáng tạo dựa trên hai nguồn chính là tri thức và công nghệ đột phá; riêng đổi mới sáng tạo dựa trên các mô hình mới sẽ là lợi thế của những nước như Việt Nam.

Về khái niệm chuyển đổi số, PGS.TS Tạ Hải Tùng cho rằng. nhiều nơi thất bại vì tập trung vào phần "số" nhiều hơn phần "chuyển đổi". Theo ông, trước hết cần tối ưu quy trình, giảm bớt khâu trung gian để hệ thống vận hành hiệu quả, sau đó mới lựa chọn công nghệ số phù hợp. Thực tế cho thấy không chỉ ở Việt Nam mà nhiều nơi trên thế giới thường đầu tư mạnh vào thiết bị, nhân sự, công nghệ và phần mềm nhưng lại bỏ qua bước đầu tiên là tối ưu hóa quy trình.

Ông cũng nhấn mạnh, để triển khai chuyển đổi thành công cần có đội ngũ nhân lực phù hợp và hành lang pháp lý đầy đủ, rõ ràng. Về mặt ứng dụng, Hà Nội đã triển khai quyết liệt và có nhiều đột phá với các nền tảng như HanoiWork.

Từ những phân tích trên, PGS.TS Tạ Hải Tùng đặt vấn đề khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đóng góp như thế nào vào mục tiêu tăng trưởng hai con số của Hà Nội. Ông đề xuất Thành phố cần có cách tiếp cận phù hợp hơn khi xác định các động lực tăng trưởng mới.

Theo ông, Hà Nội không nên vội đầu tư vào các công nghệ chiến lược khi chưa xác định rõ sản phẩm cuối cùng là gì và đóng góp bao nhiêu vào GRDP. Thay vào đó, Thành phố nên tập trung tìm ra những ngành có động lực tăng trưởng mới, trong đó công nghệ là yếu tố bắt buộc để tạo lợi thế cạnh tranh thực sự - như các ngành liên quan đến AI và dịch vụ phần mềm, Fintech và tài chính số (lĩnh vực còn nhiều dư địa), công nghiệp văn hóa số và sáng tạo (thế mạnh đặc thù của Hà Nội), cũng như công nghệ y tế và kinh tế trường thọ (Longevity Industry) gắn với hệ thống cơ sở chăm sóc y tế.

PGS.TS Tạ Hải Tùng cho rằng để hình thành các động lực tăng trưởng mới, hạ tầng đóng vai trò then chốt, bao gồm dữ liệu, điện toán đám mây, hạ tầng AI, an ninh mạng và niềm tin số. Ông nhấn mạnh cần thay đổi tư duy nghiên cứu: xác định công nghệ chiến lược và động lực tăng trưởng mới phải đi liền với việc hình thành ngay các doanh nghiệp. "Doanh nghiệp sẽ là trung tâm của câu chuyện này chứ không phải các nhà khoa học", ông nói.

Ông đánh giá Hà Nội đã làm tốt việc hỗ trợ nhân lực, vốn tài chính và cơ chế cho doanh nghiệp số, với nhiều nghị quyết của HĐND Thành phố có nội dung sáng tạo, nếu triển khai tốt sẽ tạo thêm nhiều động lực tăng trưởng. Bên cạnh đó, hạ tầng nghiên cứu, thử nghiệm - đặc biệt là khu công nghệ cao - cũng được Thành phố triển khai quyết liệt. Ông cho rằng Hà Nội cần tiếp tục phát huy vai trò tạo môi trường để các sản phẩm công nghệ được hình thành, thử nghiệm và phát triển.

"Nếu Hà Nội trở thành khách hàng đầu tiên cho các sản phẩm công nghệ thì tôi tin là các nhóm khởi nghiệp, các đơn vị có kết quả nghiên cứu tốt sẽ về Hà Nội", PGS.TS Tạ Hải Tùng nhấn mạnh.

Tiến Minh