CEPA - Bệ phóng cho hàng Việt Nam vào Trung Đông

Quan hệ thương mại lên một tầm cao mới

Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện Việt Nam - UAE (CEPA) là hiệp định thương mại tự do (FTA) đầu tiên giữa Việt Nam và một quốc gia Ả Rập, đồng thời thuộc nhóm FTA có tiêu chuẩn cao mà UAE ký kết trong quá trình mở rộng mạng lưới thương mại toàn cầu.

Theo cam kết tại CEPA, UAE sẽ xóa bỏ hoặc cắt giảm thuế quan đối với khoảng 95% số dòng thuế của Việt Nam, tương ứng 99% giá trị xuất khẩu sang UAE. Ở chiều ngược lại, Việt Nam cũng mở cửa đối với hơn 90% dòng thuế của UAE.

Thực tế thương mại song phương cho thấy UAE đang giữ vị trí ngày càng quan trọng đối với Việt Nam tại Trung Đông.

6 tháng đầu năm 2026, tổng kim ngạch thương mại hai chiều Việt Nam - UAE đạt 3,16 tỷ USD, tăng 0,2% so với cùng kỳ năm 2025. UAE tiếp tục là đối tác thương mại lớn nhất của Việt Nam tại khu vực này.

Trước đó, giai đoạn 2019-2023, kim ngạch thương mại Việt Nam - UAE đạt bình quân khoảng 4,8 tỷ USD mỗi năm. Việt Nam luôn duy trì trạng thái xuất siêu, với giá trị trên 3 tỷ USD/năm.

Cơ cấu hàng hóa trao đổi giữa hai nước cũng cho thấy tính bổ sung rõ nét. Việt Nam xuất khẩu sang UAE chủ yếu điện thoại di động, máy vi tính và linh kiện, sản phẩm điện - điện tử gia dụng, hạt tiêu, thủy sản, giày dép, dệt may, ngũ cốc, sản phẩm nhựa và đồ gỗ nội thất.

Ở chiều ngược lại, Việt Nam nhập khẩu từ UAE các mặt hàng như chất dẻo nguyên liệu, khí đốt hóa lỏng (LPG), các chế phẩm từ dầu mỏ, nguyên liệu thức ăn chăn nuôi, kim loại thường và hóa chất.

Sự bổ sung này tạo điều kiện để Việt Nam vừa mở rộng xuất khẩu các nhóm hàng có thế mạnh, vừa tiếp cận nguồn nguyên liệu, công nghệ và dịch vụ từ UAE, qua đó góp phần giảm chi phí sản xuất và nâng cao năng lực cạnh tranh.

Tiếp cận sâu hơn thị trường Trung Đông

Điểm khác biệt của CEPA không chỉ nằm ở cam kết cắt giảm thuế quan mà còn ở khả năng mở rộng kết nối thương mại, logistics, đầu tư và chuỗi cung ứng giữa hai nền kinh tế.

UAE được xem là một trong những trung tâm thương mại và logistics quan trọng nhất Trung Đông. Hệ thống cảng biển hiện đại, hàng không phát triển, các khu thương mại tự do cùng mạng lưới vận tải kết nối hơn 400 thành phố trên thế giới giúp quốc gia này giữ vai trò cửa ngõ trung chuyển hàng hóa tới 6 nước thuộc Hội đồng Hợp tác vùng Vịnh (GCC), cũng như các thị trường Trung Đông, Bắc Phi và Nam Á.

Do vậy CEPA mở ra cơ hội để doanh nghiệp Việt Nam không chỉ bán hàng vào UAE mà còn tham gia sâu hơn vào mạng lưới phân phối và chuỗi cung ứng khu vực. Điều này đòi hỏi doanh nghiệp phải đầu tư đồng bộ từ công nghệ, chất lượng, tiêu chuẩn, logistics đến thương hiệu và phát triển thị trường.

Đây là lợi thế đáng chú ý trong bối cảnh các quốc gia GCC vẫn phụ thuộc tới 80-90% nhu cầu lương thực, thực phẩm vào nguồn cung nhập khẩu. Khoảng trống thị trường này tạo dư địa cho các mặt hàng có thế mạnh của Việt Nam như gạo, thủy sản, cà phê, hạt điều, rau quả và thực phẩm chế biến.

Chuẩn bị tốt cho “cuộc chơi”

Kinh nghiệm từ quá trình thực thi các FTA cho thấy ưu đãi thuế quan chỉ tạo ra lợi thế ban đầu. Để biến mức thuế ưu đãi thành đơn hàng và thị phần bền vững, yếu tố quyết định vẫn là năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp.

Ưu đãi thuế quan không đồng nghĩa với việc hàng hóa Việt Nam đương nhiên có thể mở rộng thị phần tại UAE và khu vực Trung Đông. Các doanh nghiệp hiện còn gặp rào cản về tiêu chuẩn kỹ thuật, thông tin thị trường, kết nối đối tác và logistics. Đặc biệt, CEPA cũng đặt ra những yêu cầu ngày càng cao về chất lượng sản phẩm, truy xuất nguồn gốc, tiêu chuẩn Halal và năng lực đáp ứng các quy định của thị trường nhập khẩu.

Đây là những vấn đề doanh nghiệp Việt Nam cần đặc biệt lưu ý khi tận dụng các ưu đãi từ hiệp định.

Thị trường Trung Đông có những đặc thù riêng về văn hóa, tôn giáo, thị hiếu tiêu dùng và hệ thống pháp lý. Vì vậy, cách tiếp cận thị trường không thể chỉ dựa trên lợi thế giá cả hay ưu đãi thuế quan.

Với nhóm hàng nông sản, thực phẩm, yêu cầu về tiêu chuẩn Halal, chất lượng và truy xuất nguồn gốc có thể trở thành điều kiện quan trọng để hàng hóa tiếp cận sâu hơn thị trường. Trong khi đó, với các sản phẩm công nghiệp, doanh nghiệp cần quan tâm đến tiêu chuẩn kỹ thuật, chất lượng, quy tắc xuất xứ và khả năng đáp ứng ổn định các đơn hàng lớn.

Lợi ích của CEPA sẽ phụ thuộc không chỉ vào mức độ mở cửa của thị trường mà còn vào năng lực thực thi của doanh nghiệp. CEPA vì thế cần được nhìn nhận không đơn thuần là công cụ giảm thuế mà còn là động lực thúc đẩy doanh nghiệp thay đổi phương thức xuất khẩu. Từ sản xuất theo đơn hàng ngắn hạn, doanh nghiệp cần hướng tới xây dựng sản phẩm phù hợp thị trường, chuẩn hóa quy trình, nâng cao quản trị chất lượng và phát triển thương hiệu.

Với vai trò trung tâm logistics và tái xuất hàng hóa của khu vực, hàng hóa nhập khẩu vào UAE có thể được phân phối tiếp tới nhiều thị trường thông qua hệ thống cảng biển, hàng không và các khu thương mại tự do hiện đại.

Đây là cơ sở để doanh nghiệp Việt Nam tính toán lại chiến lược phân phối. Thay vì chỉ xuất khẩu từng lô hàng, doanh nghiệp có thể hợp tác với các nhà nhập khẩu, nhà phân phối khu vực hoặc nghiên cứu thiết lập kho hàng tại các khu thương mại tự do. Khi rút ngắn thời gian giao hàng và tăng khả năng đáp ứng đơn hàng, hàng Việt sẽ có điều kiện nâng cao mức độ hiện diện tại thị trường.

Đáng chú ý, khoảng 40-50% lượng hàng nhập khẩu vào UAE được tái xuất sang các thị trường khác. Cùng với cơ chế hải quan chung của GCC, đây là lợi thế quan trọng để UAE trở thành điểm trung chuyển chiến lược cho hàng hóa Việt Nam.

Tuy nhiên, lợi thế logistics cũng đi kèm rủi ro trong bối cảnh địa chính trị Trung Đông diễn biến phức tạp. Những biến động về tuyến vận tải, chi phí logistics và thời gian giao hàng có thể tác động trực tiếp tới khả năng thực hiện đơn hàng của doanh nghiệp.

Do đó, doanh nghiệp cần chuyển từ tư duy lựa chọn một tuyến vận tải tối ưu sang quản trị nhiều phương án vận chuyển, theo dõi hàng hóa theo từng chặng và thường xuyên rà soát các điều khoản trong hợp đồng logistics. Năng lực quản trị rủi ro sẽ ngày càng quan trọng khi doanh nghiệp mở rộng hoạt động tại những thị trường có khoảng cách địa lý xa và môi trường vận tải biến động.

Hiệp định CEPA Việt Nam – UAE là cánh cửa mở ra nhiều cơ hội mới, nhưng chính việc triển khai thực thi hiệu quả sẽ quyết định giá trị thực sự mà hiệp định mang lại. Với những bước đi chiến lược và sự đồng lòng của Chính phủ, doanh nghiệp và người dân, CEPA sẽ trở thành động lực quan trọng thúc đẩy phát triển kinh tế và nâng cao vị thế của Việt Nam trên trường quốc tế.

Hà Phương