Căng thẳng Trung Đông: Doanh nghiệp tránh phụ thuộc vào một thị trường

Tại Diễn đàn Kinh tế Việt Nam 2026 với chủ đề "Doanh nghiệp trước cú sốc địa chính trị toàn cầu: Ứng phó thế nào?", ông Nguyễn Thành Nam – Phó Cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công Thương) cho hay căng thẳng địa chính trị tại khu vực Trung Đông từ ngày 28-2 đến nay đã tác động lớn đến thị trường hàng hóa thế giới. 

Cụ thể, giá nhóm hàng nhiên liệu, năng lượng tăng mạnh, trong khi vận tải logistics bị gián đoạn đã ảnh hưởng đến giá cả và nguồn cung của nhiều nhóm mặt hàng thiết yếu khác tại thị trường trong nước. Đáng chú ý, các tuyến vận tải năng lượng, phân bón và một số hàng hóa khác đi qua eo biển Hormuz đã bị ảnh hưởng nghiêm trọng, làm gián đoạn lưu thông hàng hóa trên diện rộng.

Hệ quả là cước phí vận tải trong nửa đầu tháng 3 đã tăng khoảng 20-35%. Đồng thời, thời gian vận chuyển cũng kéo dài do phải đi đường vòng, trong khi lượng container rỗng thiếu hụt dẫn đến tình trạng chờ đợi. Bên cạnh đó, phí bảo hiểm vận tải tăng mạnh; nhiều hãng vận tải thông báo ngừng lưu thông tàu qua tuyến này, gây gián đoạn nguồn cung một số mặt hàng, đặc biệt là nhóm nhiên liệu, năng lượng trên phạm vi toàn cầu.

Trong nước, do ảnh hưởng của giá xăng dầu tăng cao, việc cung ứng có thời điểm bị hạn chế cục bộ, kéo theo cước phí vận chuyển nội địa tăng lên.

Theo báo cáo của các hiệp hội ngành hàng, trong nửa đầu tháng 3, cước phí vận chuyển hàng hóa trong nước đã tăng 15-20%. Cùng với đó, thời gian vận chuyển hàng nhập khẩu kéo dài và phí bảo hiểm hàng hóa tăng mạnh đã làm gia tăng chi phí đầu vào đối với các nguyên liệu nhập khẩu phục vụ sản xuất, từ đó đẩy giá thành hàng hóa trong nước tăng lên.

Không dừng lại ở đó, việc giá năng lượng và nguyên liệu đầu vào tăng – chủ yếu do chi phí vận chuyển leo thang – còn có xu hướng lan tỏa, tạo rủi ro lạm phát và gây áp lực lên mặt bằng giá cả trong nước.

Đồng thời, nguy cơ gián đoạn chuỗi cung ứng ngày càng rõ rệt, khi rủi ro thiếu hụt nguyên liệu thô hoặc thành phẩm nhập khẩu có thể ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động sản xuất trong nước.

Trước tình trạng này, nhằm bình ổn thị trường hàng hóa và tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp, ông Nguyễn Thành Nam cho hay Bộ Công Thương đã triển khai một loạt nhiệm vụ trọng tâm.

Trong đó, về điều hành giá xăng dầu, để hạn chế mức tăng của giá trong nước nhưng vẫn bảo đảm bù đắp chi phí kinh doanh, khuyến khích doanh nghiệp đầu mối nhập khẩu và cung ứng xăng dầu, Bộ Công Thương đã thực hiện chỉ đạo của Chính phủ, điều hành giá liên tục, điều chỉnh kịp thời theo biến động của thị trường thế giới, đồng thời sử dụng Quỹ bình ổn giá (BOG) nhằm hạn chế mức tăng giá.

Song song đó, trong công tác điều hành thị trường và hỗ trợ doanh nghiệp, Bộ đã tổ chức làm việc với các doanh nghiệp, hiệp hội ngành hàng thiết yếu, doanh nghiệp bán lẻ và Sở Công Thương tại một số địa phương. Qua đó, Bộ đề nghị các doanh nghiệp rà soát, tiết giảm chi phí để hạn chế tăng giá bán ra thị trường. Đối với nhóm vật tư nông nghiệp như phân bón urê, cần ưu tiên cung ứng cho thị trường trong nước, hạn chế tăng giá nhằm ổn định đầu vào cho sản xuất nông nghiệp.

Đồng thời, Bộ cũng đề nghị các doanh nghiệp bán lẻ chủ động đàm phán với nhà cung cấp để giãn thời gian điều chỉnh giá các mặt hàng đang kinh doanh, qua đó hỗ trợ người tiêu dùng và duy trì sức mua của thị trường.

Bên cạnh các giải pháp ngắn hạn, Bộ Công Thương cũng khuyến khích doanh nghiệp chủ động tìm kiếm nguồn nguyên liệu thay thế, tránh phụ thuộc vào một thị trường duy nhất.

Đồng thời, Bộ đã tổng hợp các khó khăn, vướng mắc và kiến nghị của doanh nghiệp liên quan đến chi phí nguyên nhiên liệu tăng, chính sách thuế, tín dụng, công tác kiểm tra – kiểm soát thị trường, cũng như nhu cầu thông tin thị trường quốc tế và hỗ trợ pháp lý từ hệ thống thương vụ Việt Nam ở nước ngoài.

Trong thời gian tới, Bộ Công Thương sẽ tiếp tục theo dõi sát diễn biến thị trường, kịp thời phối hợp với các hiệp hội ngành hàng và các cơ quan chức năng nhằm tháo gỡ khó khăn cho hoạt động sản xuất kinh doanh, đồng thời giữ ổn định thị trường hàng hóa.

Cùng với đó, Bộ đề nghị các địa phương chỉ đạo doanh nghiệp phân phối bán lẻ và doanh nghiệp sản xuất các mặt hàng thiết yếu tham gia chương trình bình ổn thị trường tại địa phương, nêu cao trách nhiệm và chủ động triển khai các biện pháp bình ổn trong bối cảnh chi phí đầu vào gia tăng.

Ngoài ra, việc kích cầu tiêu dùng nội địa cũng được đặt ra như một giải pháp quan trọng. Theo đó, cần tổ chức các chương trình kết nối cung – cầu, đưa hàng hóa vào hệ thống phân phối để giảm chi phí trung gian; đồng thời thúc đẩy thương mại điện tử và logistics số nhằm nâng cao hiệu quả vận hành.

Ở góc độ dài hạn, Việt Nam là quốc gia sản xuất các mặt hàng như cà phê, hồ tiêu, gạo thuộc nhóm dẫn đầu thế giới. Tuy nhiên, vẫn tồn tại một nghịch lý là “được mùa giá thấp, mất mùa giá cũng thấp”. Chính vì vậy, việc hình thành sàn giao dịch hàng hóa phái sinh được xem là một giải pháp quan trọng nhằm nâng cao năng lực định giá, góp phần phát triển thị trường một cách bền vững trong dài hạn.

Thanh Thảo