Cần tiếp cận dự án đường Vành đai 5 như những hành lang phát triển

Cơ bản thống nhất với sự cần thiết đầu tư Dự án đường Vành đai 5 - Vùng Thủ đô Hà Nội, đại biểu Tạ Thị Yên – Đoàn ĐBQH tỉnh Điện Biên nhấn mạnh, đây là dự án hạ tầng chiến lược, có quy mô rất lớn và tác động vượt ra ngoài phạm vi các địa phương có tuyến đi qua.

Theo đại biểu, việc đầu tư xây dựng đường Vành đai 5 cần tiếp cận như những hành lang phát triển, không chỉ là những tuyến giao thông. Nếu chỉ nhìn đây là một tuyến vành đai dài khoảng 349 km thì chưa đầy đủ. Giá trị lớn nhất của tuyến nằm ở khả năng kết nối các cao tốc hướng tâm, phân luồng giao thông từ xa, kết nối các trung tâm sản xuất, logistics, cảng biển, cảng hàng không và mở thêm không gian phát triển.

Tại điểm b khoản 5 Điều 2 dự kiến ngân sách trung ương bố trí cho dự án đầu tư xây dựng đường Vành đai 5 - Vùng Thủ đô Hà Nội giai đoạn 2026 - 2030 là khoảng 59.700 tỷ đồng, trong khi sơ bộ tổng mức đầu tư phần tuyến chính khoảng 215.192 tỷ đồng.

Với dự kiến bố trí vốn thực hiện dự án như trên, đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn – Đoàn ĐBQH TP Hải Phòng băn khoăn là việc bố trí theo nguyên tắc nào để phần vốn đã bỏ ra sớm phát huy hiệu quả. Do vậy, đại biểu đề nghị bổ sung tại điểm b khoản 5 Điều 2 nguyên tắc ưu tiên vốn theo đoạn tuyến có khả năng hoàn thành, khai thác độc lập, đồng bộ giữa giải phóng mặt bằng và xây lắp, tránh dàn trải nguồn lực.

Liên quan đến khoản 4 Điều 2 dự thảo Nghị quyết quy định việc thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư toàn tuyến một lần theo quy mô quy hoạch, trong khi giai đoạn 2026 - 2030 mới ưu tiên đầu tư khoảng 116 km và ngân sách trung ương dự kiến bố trí 59.700 tỷ đồng, đại biểu Lý Thị Lan – Đoàn ĐBQH tỉnh Tuyên Quang cho rằng, báo cáo giải trình xác định không thu hồi đất khi chưa rõ nguồn vốn nhưng nội dung này chưa được thể hiện rõ trong dự thảo Nghị quyết.

Vì vậy, đại biểu đề nghị quy định rõ việc thu hồi đất phải gắn với tiến độ đầu tư và khả năng bố trí vốn của từng dự án thành phần; không thu hồi đất đối với những đoạn chưa quyết định đầu tư, chưa xác định được nguồn vốn, tránh ảnh hưởng kéo dài đến quyền, lợi ích và đời sống của người dân.

Từ Dự án Vành đai 5, Chính phủ đề xuất 10 nhóm cơ chế, chính sách đặc thù cho dự án, trong đó 8/10 chính sách đã được Quốc hội cho phép áp dụng tại một số dự án trước đây. Điều này cho thấy phần lớn các cơ chế đang đề xuất không còn là vấn đề riêng của Vành đai 5, mà phản ánh những vướng mắc có tính phổ biến trong quá trình đầu tư các dự án hạ tầng giao thông lớn, nhất là về giải phóng mặt bằng, đất đai, rừng, vật liệu, bãi đổ thải, điều chỉnh quy hoạch, phân cấp thẩm quyền và huy động nguồn lực.

Theo đại biểu Lan, khi một cơ chế đã phải áp dụng lặp lại ở nhiều dự án và đã được thực tiễn kiểm nghiệm thì cần đặt vấn đề chuyển từ “cơ chế đặc thù” sang “chính sách chung”. Nếu mỗi dự án tiếp tục phải trình Quốc hội một nghị quyết riêng để xin lại những cơ chế cơ bản giống nhau thì vừa kéo dài thời gian chuẩn bị đầu tư, vừa làm phân tán hệ thống pháp luật và có thể tạo ra sự khác nhau giữa các dự án có tính chất tương đồng.

Giải trình những ý kiến của các đại biểu, Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh khẳng định, dự án đầu tư xây dựng đường Vành đai 5 - Vùng Thủ đô Hà Nội có vai trò rất quan trọng gắn kết nối vùng, kết nối giữa các đường vành đai, đặc biệt là trong bối cảnh Vành đai 4 đang triển khai. Chính phủ đã rà soát và đánh giá kỹ lưỡng quá trình nghiên cứu, lập đề xuất chủ trương đầu tư dự án.

Dự án đầu tư xây dựng đường Vành đai 5 - Vùng Thủ đô Hà Nội nằm trong chương trình hành động của Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XIV, đó là tạo đột phá phát triển về kết cấu hạ tầng giao thông. Theo quy hoạch mạng lưới giao thông vùng thủ đô Hà Nội đã được thông qua, dự án Vành đai 5 được tổ chức dưới mô hình là các trục hướng tâm kết nối với các đường vành đai. Mỗi tuyến vành đai có các vị trí, vai trò, chức năng tổ chức không gian và phát triển giao thông.

Về quy mô đầu tư bảo đảm với tầm nhìn dài hạn, Bộ trưởng Minh cho biết, Bộ đã báo cáo theo nhu cầu vận tải từ nay đến năm 2050 thì có liên kết đến 5 phương thức vận tải và kết quả là toàn tuyến tạm thời xây dựng với quy mô là 6 làn xe cao tốc chính, hai bên có hai làn song hành. Như vậy, khi xây dựng xong tuyến đường Vành đai 5 - Vùng Thủ đô Hà Nội có tổng cộng 10 làn xe.

Phát biểu kết luận phiên thảo luận, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên cho biết hầu hết ý kiến của các ĐBQH thống nhất về sự cần thiết ban hành Nghị quyết của Quốc hội, đồng thời đề nghị tiếp tục rà soát hoàn thiện các dự thảo Nghị quyết.

Về chủ trương đầu tư xây dựng đường Vành đai 5 - Vùng Thủ đô Hà Nội, các ĐBQH đánh giá, làm rõ hơn sự cần thiết và hiệu quả đầu tư, nhất là hiệu quả kinh tế- xã hội, quốc phòng, an ninh và hiệu quả sử dụng vốn đầu tư công, khả năng mở rộng và hình thành các hành lang kinh tế mới; rà soát kỹ cơ sở xác định tổng mức đầu tư, xác định, đánh giá tính khả thi của phương án đầu tư, làm rõ cơ cấu nguồn vốn, khả năng cân đối vốn ngân sách Trung ương, ngân sách địa phương và khả năng huy động các nguồn vốn hợp pháp khác; tiếp tục rà soát cơ chế chính sách đặc thù cho dự án...

Minh Anh