Biến số Trung Đông và mục tiêu tăng trưởng hai con số

Áp lực lạm phát, tỷ giá do chiến sự

Chiến sự tại Trung Đông đã gây ra sự gián đoạn nghiêm trọng về nguồn cung năng lượng toàn cầu. Đối với Việt Nam - một nền kinh tế có độ mở cao, trong đó tăng trưởng GDP phụ thuộc đáng kể vào xuất khẩu và các dòng dịch chuyển xuyên biên giới như du lịch - những cú sốc từ bên ngoài sẽ có tác động mạnh và trực tiếp. 

Nói với phóng viên Thương hiệu và Pháp luật, TS Nguyễn Quốc Việt - Trường Đại học Kinh tế, Đại học Quốc gia Hà Nội cho rằng trong trường hợp xung đột tại Trung Đông leo thang vượt tầm kiểm soát, thị trường năng lượng toàn cầu sẽ chịu cú sốc mạnh. Giá dầu mỏ, than đá và nhiều loại nguyên liệu đầu vào thiết yếu có thể tăng đột biến, từ đó gây áp lực trực tiếp lên lạm phát và tỷ giá của nhiều nền kinh tế, trong đó có Việt Nam.

Cũng theo ông Việt, các cú sốc kinh tế do yếu tố địa chính trị thường có độ trễ nhất định. Chẳng hạn, việc giá xăng dầu tăng cao sẽ không lập tức phản ánh ngay vào tăng trưởng, mà sẽ lan tỏa dần sang chi phí sản xuất, tiêu dùng và các lĩnh vực khác và dần bộc lộ trong bức tranh kinh tế cả năm. 

Theo chuyên gia kinh tế, TS Nguyễn Minh Phong, chiến tranh gây áp lực lên tỷ giá VND/USD sẽ khiến chi phí nhập khẩu nguyên liệu sản xuất tăng mạnh, đe dọa trực tiếp đến tính ổn định của chuỗi cung ứng.

​Phân tích rõ hơn, ông Phong cho hay chiến sự gây biến động mạnh về cung dầu khí, ảnh hưởng trực tiếp đến đầu vào của sản xuất. Người dân phải mua hàng với giá cao do tâm lý đầu cơ, dự trữ. Khi chi phí sản xuất toàn cầu bị đẩy lên, giá hàng hóa nhập khẩu vào Việt Nam cũng tăng theo. Điều này cộng hưởng với áp lực tỷ giá VND/USD khiến "túi tiền" của doanh nghiệp bị bào mòn.

​Bên cạnh đó, một điểm đáng ngại là sự đứt gãy tại các thị trường mà Việt Nam vừa ký kết FTA, điển hình là Israel. Những cơ hội giao thương tại đây đang bị thu hẹp đáng kể, thậm chí là đình trệ các đơn hàng lớn.

Chung nhận định, theo báo cáo của TS Cấn Văn Lực và Nhóm nghiên cứu BIDV, Việt Nam là nền kinh tế có độ mở lớn, đang chịu áp lực 'nhập khẩu lạm phát' khi giá dầu Brent neo cao quanh mức 90-95 USD/thùng.

Theo nhóm nghiên cứu, chiến sự Trung Đông khiến chi phí xăng dầu và khí đốt tăng trực tiếp đẩy CPI lên thêm khoảng 0,3-0,5 điểm %; giá cước container đi Mỹ và EU tăng 150-200% do tàu phải vòng qua mũi Hảo Vọng, kéo dài thời gian vận chuyển thêm 12-15 ngày; áp lực từ đồng USD mạnh khiến chi phí nhập khẩu nguyên liệu đầu vào của doanh nghiệp bị đội lên.

​Tuy nhiên, ông Lực cũng nhìn nhận rằng ở kịch bản cơ sở, dù GDP có thể bị ảnh hưởng khoảng 0,6-0,8 điểm %, Việt Nam vẫn hoàn toàn có thể đạt mức tăng trưởng cận 10% nhờ sức chống chịu từ nội lực và sự linh hoạt của chính sách tiền tệ."

Phản ứng chính sách linh hoạt

​Trong bối cảnh khó khăn đó, Chính phủ đã có những phản ứng chính sách hết sức nhanh chóng và linh loạt, đồng thời nhất quán quan điểm tăng trưởng GDP năm 2026 phải đạt từ 10% trở lên. 

​Thủ tướng Phạm Minh Chính đã nhanh chóng thành lập tổ công tác bảo đảm an ninh năng lượng, đảm bảo nguồn cung xăng dầu, không để xảy ra tình trạng thiếu hụt hay "sốt giá" cục bộ ảnh hưởng đến sản xuất. Song song đó, tiếp tục giãn, hoãn thuế và hỗ trợ doanh nghiệp vượt qua giai đoạn cước vận tải tăng phi mã.

Theo TS Nguyễn Minh Phong, mục tiêu tăng trưởng 2 con số yêu cầu một cuộc "cách mạng" về tư duy quản trị rủi ro. "Phải lấy kịch bản từ trung bình đến xấu nhất để làm trọng tâm đối phó. Điều này có nghĩa là chúng ta không chờ đợi chiến sự kết thúc mà phải chủ động thích ứng ngay", ông Phong nêu.

​Bên cạnh đó, ông Phong cũng cho rằng cần đa dạng hóa thị trường, giảm phụ thuộc vào các tuyến vận tải đi qua "điểm nóng"; tận dụng triệt để các  FTA hiện có để khai thác các thị trường ngách ổn định hơn.

Còn theo TS Nguyễn Quốc Việt, dù bối cảnh khó khăn, nhưng vẫn luôn có cơ hội. Những biến động địa chính trị hiện nay có thể thúc đẩy quá trình tái cơ cấu chuỗi thương mại và chuỗi đầu tư toàn cầu theo hướng tìm kiếm các điểm đến an toàn hơn. 

Theo ông Việt, trước đây, một số ngành hàng mà các quốc gia Trung Đông hoặc Nam Á từng cạnh tranh mạnh với Việt Nam - như dệt may, da giày - có thể ghi nhận sự dịch chuyển đơn hàng trở lại. Khi “miếng bánh” thị trường sẽ được phân bổ lại, các quốc gia được đánh giá là ổn định, an toàn có khả năng giành được thị phần lớn hơn. 

Chẳng hạn, thị trường Halal phục vụ các nước Hồi giáo là một ví dụ. Nếu chuỗi cung ứng tại Trung Đông bị gián đoạn và Việt Nam phát triển được hệ sinh thái sản phẩm Halal đạt chuẩn, đây có thể trở thành một phân khúc tiềm năng. Những cơ hội như vậy có thể không tạo ra kim ngạch đột biến trong ngắn hạn, nhưng mở ra các thị trường ngách có giá trị, nếu doanh nghiệp đủ linh hoạt để thích ứng. 

Ngoài ra, ông Việt cũng khuyến nghị, bên cạnh việc giữ ổn định vĩ mô và hỗ trợ phục hồi sản xuất, cần tạo “bộ đệm” để hoạt động sản xuất - kinh doanh diễn ra liên tục, đồng thời quan tâm đến các nhóm lao động dễ bị tổn thương. Song song đó, cần theo dõi sát diễn biến tình hình, xây dựng các kịch bản ứng phó với những phát sinh như biến động tỷ giá hay lạm phát.

Về dài hạn, điều quan trọng là Việt Nam phải tiếp tục khẳng định và củng cố nền tảng ổn định vĩ mô - yếu tố then chốt để tạo dựng niềm tin cho nhà đầu tư trong bối cảnh thế giới còn nhiều bất định.

Thanh Thảo