Bảo hộ tài sản trí tuệ: "Lá chắn" thép cho thương hiệu Việt vươn tầm quốc tế

Theo TS Nguyễn Thanh Hoàn, Viện phó Viện Khoa học và Hợp tác nghiên cứu ASEAN, Việt Nam tự hào là quốc gia đứng đầu thế giới về sản lượng hạt điều và nằm trong tốp hai về mặt hàng hồ tiêu, nhưng đằng sau những con số ấn tượng ấy là một “nghịch cảnh” cần được nhìn nhận thẳng thắn.

Theo ông Hoàn, khoảng 80% sản lượng xuất khẩu của Việt Nam vẫn chỉ ở dạng sơ chế với bao bì thô sơ. Khi ra nước ngoài, các sản phẩm này được chế biến sâu, gắn thương hiệu ngoại và bán với giá gấp hàng chục, hàng trăm lần.

Để giải quyết bài toán này, ông gợi ý doanh nghiệp cần nhìn vào khái niệm kinh tế học “Đường cong nụ cười” (Smile Curve). Hiện nay, phần lớn doanh nghiệp Việt đang tập trung vào phần đáy – khâu gia công sản xuất vốn chỉ mang lại 10-15% giá trị.

"Lối đi duy nhất và không thể đảo ngược là chuyển dịch sang hai đầu của đường cong: nghiên cứu phát triển (R&D) và xây dựng thương hiệu, nơi chiếm đến hơn 80-90% giá trị," ông Hoàn nhấn mạnh.

Để bứt phá, thương hiệu không còn là một khoản chi phí ngắn hạn mà phải được nhìn nhận là tài sản chiến lược. Ông Nguyễn Quốc Uy, Phó Chủ tịch Liên đoàn Doanh nghiệp SME châu Á tại Việt Nam, nhận định rằng sự thành công của các sản phẩm quốc tế nằm ở "tấm màn bao phủ" từ thương hiệu quốc gia. Khi mặt hàng trở thành một phần của lối sống, khách hàng sẽ lựa chọn bằng niềm tin thay vì chỉ so sánh thông số kỹ thuật.

Đồng quan điểm, PGS.TS Bùi Quang Hùng, Giám đốc Đại học Kinh tế TP.HCM, khẳng định giá trị thực sự của thương hiệu đến từ quy trình sống, bản sắc địa phương và những câu chuyện gắn liền với con người. Đây chính là cơ sở vững chắc nhất để xây dựng sự gắn kết lâu dài với khách hàng trong kỷ nguyên mới.

Khi hàng hóa vươn ra biển lớn, đặc biệt qua các sàn thương mại điện tử như Amazon hay Alibaba, rủi ro xâm phạm sở hữu trí tuệ trở thành mối đe dọa thường trực. Luật sư Lê Quang Vinh, Giám đốc Công ty Luật BROSS và Cộng sự, đưa ra lời khuyên đắt giá về nguyên tắc "đăng ký đầu tiên". Bài học từ các vụ việc của Duy Lợi, cà phê Trung Nguyên hay G7 bị đối thủ đăng ký trước thương hiệu tại nước ngoài vẫn còn nguyên giá trị thời đại.

Minh chứng rõ nét nhất là hành trình gian nan của Phở Thìn 13 Lò Đúc. Luật sư Lê Đức Minh, người hỗ trợ pháp lý cho thương hiệu này, chia sẻ rằng doanh nghiệp phải tham gia hàng loạt vụ kiện tụng tại Hàn Quốc và Việt Nam để bảo vệ di sản của mình. Ông Minh khẳng định: "Doanh nghiệp cần thay đổi tư duy, thực hiện đăng ký trước rồi mới chủ động bảo vệ để tránh những cuộc chiến pháp lý vất vả về sau".

Trong kỷ nguyên số, việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) giúp doanh nghiệp nhận diện nhu cầu khách hàng chỉ trong vài giờ. Ông Nguyễn Tiến Dũng, chuyên gia từ Công ty Tư vấn Bavor, nhận thấy sự dịch chuyển mạnh mẽ sang mô hình trực tiếp tới người tiêu dùng toàn cầu (D2C Global). Tuy nhiên, ông cũng cảnh báo doanh nghiệp cần làm chủ dữ liệu thị trường và quản trị tài chính tốt để tránh phí lưu kho "ăn" hết lợi nhuận.

Ở góc độ quản lý nhà nước, ông Vũ Bá Phú, Cục trưởng Cục Xúc tiến thương mại (Bộ Công Thương), nhấn mạnh rằng thương hiệu phải đi đôi với trách nhiệm xã hội và các tiêu chuẩn xanh để có được "hộ chiếu" thâm nhập các thị trường khó tính. Bên cạnh đó, bà Nguyễn Thị Ngọc Nhung (Sở KH&CN TP.HCM) đề xuất mô hình liên kết "Nhà nước - Nhà trường - Doanh nghiệp" như một đòn bẩy để thương mại hóa nghiên cứu, biến tri thức thành giá trị thực tế.

Lộ trình đưa thương hiệu Việt ra thế giới là sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa ba yếu tố: sản phẩm tốt là điểm khởi đầu, xây dựng thương hiệu là con đường và bảo vệ tài sản trí tuệ là điều kiện bền vững. Thông điệp "Brand by Vietnam" cần được lan tỏa mạnh mẽ, để mỗi sản phẩm không chỉ là chất lượng hàng hóa mà còn chở nặng tâm hồn và bản sắc văn hóa Việt.

Minh Phương