50 năm thành phố mang tên Bác: Khơi mở động lực mới từ đột phá thể chế

Mới đây, UBND TP.HCM tổ chức Hội thảo khoa học với chủ đề “50 năm Thành phố mang tên Chủ tịch Hồ Chí Minh: Dấu ấn lịch sử, khát vọng phát triển và đột phá thể chế”. Đây là một trong những hoạt động trọng điểm hướng tới kỷ niệm 50 năm Ngày thành phố Sài Gòn - Gia Định chính thức vinh dự mang tên Chủ tịch Hồ Chí Minh (2/7/1976 - 2/7/2026), đồng thời là diễn đàn để nhìn lại chặng đường phát triển nửa thế kỷ và đề xuất những định hướng đột phá cho giai đoạn mới.

Tại hội thảo, PGS.TS Hà Minh Hồng, Hội Khoa học Lịch sử TP.HCM, đã chia sẻ nhiều tư liệu lịch sử về quá trình hình thành tên gọi TP.HCM.

Theo đó, ý tưởng đặt tên Sài Gòn theo tên Chủ tịch Hồ Chí Minh đã xuất hiện từ rất sớm. Ngày 25/8/1946, nhân dịp kỷ niệm một năm chính quyền cách mạng, bác sĩ Trần Hữu Nghiệp cùng nhiều nhân sĩ, trí thức Nam Bộ đã thay mặt đồng bào kiến nghị Quốc hội và Chính phủ đổi tên Sài Gòn thành “Thành phố Hồ Chí Minh”. Bản kiến nghị với 57 chữ ký của nhiều nhà cách mạng, trí thức tiêu biểu trên cả nước đã thể hiện tâm nguyện chung của nhân dân, đồng thời phản ánh tình cảm đặc biệt của đồng bào miền Nam đối với Bác Hồ.

Sau ba thập kỷ đấu tranh giành độc lập và thống nhất đất nước, tại Kỳ họp thứ nhất Quốc hội khóa VI, ngày 2/7/1976, Quốc hội đã chính thức quyết nghị đặt tên thành phố Sài Gòn - Gia Định là Thành phố Hồ Chí Minh. Theo PGS.TS Hà Minh Hồng, đây không chỉ là một quyết định hành chính mà còn là sự ghi nhận truyền thống cách mạng, ý chí đấu tranh và khát vọng thống nhất của dân tộc. Thành phố mang tên Bác trở thành biểu tượng của lòng yêu nước, tinh thần cống hiến và niềm tự hào của các thế hệ người dân Việt Nam. 

Nhìn lại chặng đường 50 năm phát triển, nhiều chuyên gia khẳng định TP.HCM luôn giữ vai trò tiên phong trong đổi mới tư duy và hoàn thiện thể chế kinh tế.

TS Trần Du Lịch, nguyên thành viên Tổ Tư vấn kinh tế của Thủ tướng Chính phủ, cho biết trong giai đoạn khó khăn trước công cuộc Đổi mới, thành phố đã mạnh dạn “xé rào” nhằm tháo gỡ các rào cản về cơ chế, giải phóng sức sản xuất và tạo động lực phát triển kinh tế.

Từ những bước đi tiên phong đó, TP.HCM đã trở thành nơi thử nghiệm nhiều mô hình mới của nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa như thành lập khu chế xuất, cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước, phát triển thị trường chứng khoán, áp dụng cơ chế “đổi đất lấy hạ tầng” và phát triển các khu đô thị hiện đại. Thành phố cũng là nơi khởi nguồn nhiều chương trình giàu tính nhân văn như xóa đói giảm nghèo, xây dựng nhà tình nghĩa, nhà tình thương và nhiều chính sách an sinh xã hội khác.

Theo ông Phạm Chánh Trực, nguyên Phó Bí thư Thường trực Thành ủy TPHCM, những thành quả đạt được trong 50 năm qua không chỉ thể hiện qua tốc độ tăng trưởng kinh tế hay mức sống ngày càng nâng cao của người dân, mà còn ở những đóng góp quan trọng về lý luận và thực tiễn, góp phần hình thành đường lối đổi mới của Đảng từ năm 1986. Thành phố đã khẳng định bản sắc năng động, sáng tạo, luôn dám nghĩ, dám làm và trở thành đầu tàu phát triển của cả nước.

Bên cạnh những kết quả nổi bật, các chuyên gia cũng cho rằng TP.HCM đang đứng trước nhiều thách thức mới như áp lực hạ tầng, biến đổi khí hậu, già hóa dân số, yêu cầu chuyển đổi số, phát triển xanh và nâng cao hiệu quả quản trị đô thị. Vì vậy, yêu cầu đặt ra là phải tiếp tục tạo đột phá về thể chế để mở ra không gian phát triển mới.

Nhiều ý kiến tại hội thảo thống nhất rằng Luật Đô thị đặc biệt sẽ là nền tảng pháp lý quan trọng giúp TP.HCM phát huy đầy đủ tiềm năng của một siêu đô thị, tạo cơ chế vượt trội về quản trị, đầu tư và phát triển.

Theo TS Trần Du Lịch, sau khi mở rộng không gian phát triển và hình thành TP.HCM mới, nếu được trao những cơ chế phù hợp, thành phố sẽ phát huy hiệu quả cộng hưởng, trở thành động lực tăng trưởng của cả vùng kinh tế trọng điểm phía Nam, hướng tới mục tiêu duy trì tăng trưởng hai con số và vươn lên trở thành trung tâm tài chính, công nghệ, đổi mới sáng tạo của Đông Nam Á.

Để hiện thực hóa mục tiêu đó, các chuyên gia đề xuất thành phố cần tập trung xây dựng bộ máy hành chính đủ năng lực thực thi các cơ chế mới; ưu tiên đầu tư hạ tầng giao thông, cảng biển, logistics, hạ tầng số và năng lượng tái tạo; đồng thời chuyển đổi mô hình tăng trưởng dựa trên khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và nguồn nhân lực chất lượng cao. Thành phố cũng đặt mục tiêu hướng tới phát thải ròng bằng 0 vào năm 2045 và từng bước xây dựng vị thế của một siêu đô thị có sức cạnh tranh trong khu vực và trên thế giới.

Hội thảo thu hút hơn 100 tham luận của các chuyên gia, nhà khoa học và nhà quản lý, tập trung vào bốn nhóm nội dung lớn: tổng kết 50 năm phát triển và bài học kinh nghiệm; nhận diện bản sắc, “ADN” của TP.HCM; nâng cao chất lượng sống của người dân; đồng thời đề xuất các đột phá về thể chế và chính sách để thành phố tiếp tục giữ vững vai trò đầu tàu kinh tế, trung tâm văn hóa, khoa học - công nghệ và đổi mới sáng tạo của cả nước.

Các ý kiến tại hội thảo được đánh giá có giá trị khoa học và thực tiễn quan trọng, góp phần hoàn thiện hồ sơ dự thảo Luật Đô thị đặc biệt, tạo nền tảng pháp lý cho giai đoạn phát triển mới của TP.HCM, hướng tới mục tiêu trở thành siêu đô thị hiện đại, thông minh và có vị thế ngày càng cao trên bản đồ đô thị châu Á và thế giới.

Bình Minh